Kernenergie in 2003: op zoek naar een open discussie |
Berichten uit 2003 |
Energie-expert en ex-hoogleraar Rob Kouffeld opent de discussie rond kernenergie op 3 januari in het Financieele Dagblad. Hij claimt dat een waterstof-economie niet mogelijk is zonder kernenergie. Waterstof wordt door velen gezien als hét lange termijnalternatief voor fossiele brandstoffen. Volgens Kouffeld is kernenergie veruit de beste bron van waterstof: ‘Als je ja zegt tegen de waterstofeconomie, zeg je ja tegen kernenergie.’ Waterstof is een energiedrager, geen energiebron. Waterstof wordt nu het voordeligst gemaakt uit aardgas, en daarmee is waterstof geen alternatief voor fossiele brandstoffen. Volgens Kouffeld moet daarom naar kernenergie worden gekeken als toekomstige energiebron en moet de overheid onderzoek op dit terrein stimuleren. Volgens Kouffeld zijn de centrales nu al veilig, alleen het radioactief afval is een probleem. Kouffeld ziet dat voornamelijk als een maatschappelijk probleem. Hij is van mening dat het afval bovengronds moet worden opgeslagen, omdat de mens er dan de meeste controle op heeft.
Kernenergie is een belangrijk thema van het energiebeleid in de verkiezingen op 22 januari. De linkse partijen sturen massaal aan op een vervroegde sluiting van kerncentrale Borssele en een moratorium op nieuwe nucleaire opwekkingscapaciteit. Het CDA wil Borssele voorlopig openhouden, maar is vooralsnog tegen de bouw van nieuwe kerncentrales. VVD en LPF houden kernenergie als klimaatvriendelijke optie nadrukkelijk open. Alle partijen noemen het stimuleren van alternatieve energiebronnen als prioriteit. De energiehoofdstukken in de partijprogramma's zijn nauwelijks gewijzigd sinds de verkiezingscampagne in het voorjaar van 2002, maar in het energiedebat staat de kwestie-Borssele hoog op de politieke agenda. D66 en de SP hebben de sluiting van Borssele in hun programma opgenomen. Dit in tegenstelling tot de VVD, die kernenergie -‘indien veilig’- nadrukkelijk als optie openhoudt. Ook de LPF is voor het openhouden van Borssele. CDA is tegen vervroegde sluiting van Borssele omdat dit een enorme kapitaalvernietiging zou betekenen en omdat Nederland mede dankzij Borssele een uitstekende internationale kennis heeft opgebouwd op het gebied van kernenergie. Die kennis wordt toegepast in diverse landen in Oost Europa en de voormalige Sovjetunie. De bouw van nieuwe kerncentrales is voor het CDA niet aan de orde.
De Tweede Kamer verzet zich in juni tegen een voorlopige richtlijn van de Europese Commissie over de ondergrondse opslag van kernafval. Brussel werkt aan afdwingbare regels voor de kerncentrales en voor de opslag van het afval dat daar wordt geproduceerd. Met name in de nieuwe landen van de Europese Unie zijn veel onveilige centrales die een groot risico vormen. De Kamer voelt niets voor ondergrondse opslag omdat de kosten en de effecten er van nog volstrekt onduidelijk zijn. De eis van de terugneembaarheid van het afval weegt daarbij zwaar.
Op 19 augustus lijkt de tijd echt rijp voor een hernieuwde discussie over kernenergie. In een brief van het Presidium van de Tweede Kamer aan zijn leden wordt voorgesteld een parlementaire themacommissie Technologiebeleid in te stellen, en de Kamer stemt daarmee in. Doel van de nieuwe commissie is om de politieke meningsvorming over de maatschappelijke aspecten van een aantal belangrijke technologieën te bevorderen. Hierdoor kan de politiek, meer dan tot dusver anticiperend, initiërend en daardoor agendabepalend optreden. De politiek komt met deze commissie tegemoet aan de kritiek uit de samenleving, de wetenschap en het bedrijfsleven dat de politieke aandacht voor een gericht wetenschaps- en technologiebeleid tekort schiet en dat het accent te sterk is gericht op incidenten.
In de brief suggereert het Presidium dat de nieuwe commissie zich allereerst moet richten op de gebieden biotechnologie, nanotechnologie, informatie- en communicatietechnologie, en (kern)energietechnologie. Het laatste onderwerp, de toekomst van de energievoorziening, zal de komende tijd ook op de politieke agenda komen, volgens het Presidium. In dat verband vindt men de tijd rijp voor een hernieuwde discussie over kernenergie. De invloed van de Kyoto-doelstellingen op het gebied van CO2-reductie, het terrorisme, de afhankelijkheid van olie, en liberalisering van de Europese energiemarkt zijn allemaal factoren die in zo'n discussie aan de orde moeten komen. Daarbij zal ook aandacht worden besteed aan het kernafvalprobleem. Na de vakantie, eind augustus, vindt de invulling plaats.
Op 22 september blijkt het ministerie van VROM fel tegen het nieuwe debat over kernenergie te zijn. Niet alleen de themacommissie beweegt zich op dit terrein: ook het Rathenau-instituut in Den Haag is zo’n discussie aan het voorbereiden met het project Kernenergie op herhaling? Dit project zou moeten uitmonden in een publiek debat over de bouw van kerncentrales. Staatssecretaris Van Geel vindt dat een nieuwe discussie sluiting van de kerncentrale Borssele in 2013 in de weg staat. Kernenergie is volgens voorstanders gunstig om het klimaatprobleem aan te pakken omdat kernenergie weinig broeikasgas veroorzaakt. Van Geel vindt de formalisering van dat sluimerend debat echter onwenselijk.
Koningin Beatrix veroorzaakt eind september commotie door het Hoogradioactief Afval Behandeling en Opslag Gebouw (HABOG) op industrieterrein Vlissingen-Oost te openen. Met een druk op de knop laat zij op symbolische wijze een vat met hoogradioactief afval in de grond verdwijnen. Diverse organisaties in Zeeland en Greenpeace wijzen de officiële opening door koningin Beatrix af. Een aantal heeft via brieven de koningin verzocht niet naar Vlissingen te komen. Ongeveer vijftien actievoerders van onder meer SP Zeeland en GroenLinks zijn bij de opening aanwezig om tegen de openingshandeling te protesteren.
In het HABOG-gebouw zal voor ten minste honderd jaar hoogradioactief afval worden opgeslagen, afkomstig van de kerncentrales in Dodewaard en Borssele en de onderzoeksreactoren in Petten en Delft. Het oranje geschilderde gebouw, met daarop in groene letters formules van Einstein en Planck, zal bij iedere schilderbeurt een tintje lichter worden geverfd om de afname van de warmteproductie te symboliseren. Over honderd jaar moet een wit gebouw zijn overgebleven.
Op 30 oktober staat energieproducent EPZ stil bij het feit dat de Kerncentrale Borssele dertig jaar stroom levert aan het Nederlandse elektriciteitsnet. Borssele is de enige kerncentrale in ons land en produceert ongeveer 3,5% van de dagelijkse stroombehoefte. Hoewel de centrale in deze periode zonder noemenswaardige incidenten en vrijwel ononderbroken stroom produceerde, is er altijd veel om te doen geweest. Om recht te doen aan de discussies, de actuele ontwikkelingen en de vele meningen die over kernenergie heersen, organiseert EPZ ter ere van het dertig-jarig bestaan van de centrale een discussie.
De discussie gaat over de maatschappelijke acceptatie van techniek. Waarom stuiten sommige technologische ontwikkelingen op grote maatschappelijke weerstand? Is dat altijd zo geweest en wat kun je er aan doen? EPZ stelt de vraag of en onder welke voorwaarden kernenergie een maatschappelijk geaccepteerde vorm van energieopwekking kan worden. Voor de dialoog zijn voor- en tegenstanders uitgenodigd. Verder heeft EPZ ter gelegenheid van dit symposium een publicatie samengesteld waarin de verschillende invalshoeken ten opzichte van kernenergie aan de orde komen.
Vijf stichtingen spreken zich in de publicatie ‘Beter besteed’ (november) uit vóór kernenergie en tegen windenergie. Volgens de stichtingen zijn regels op het gebied van milieu, volksgezondheid en ruimtelijke ordening vaak niet gebaseerd op harde wetenschappelijke gegevens. Het schrappen van zulke niet-onderbouwde regels kan jaarlijks 5 tot 10 miljard euro opleveren. Volgens Heidelberg Appeal Nederland, Stichting Klimaat, Stichting Kernvisie, het Platform Nederlandse Luchtvaart en de Edmund Burke Stichting moet Nederland een Groene Rekenkamer krijgen. Deze moet beleidsvoornemens en wetsvoorstellen aan wetenschappelijke gegevens toetsen, de doelmatigheid van regels analyseren en de mogelijke risico's van beleid verhelderen.
In ‘Beter Besteed’ wordt de tijd rijp geacht voor een nieuw debat over kernenergie in Nederland: Frankrijk en Finland zijn kerncentrales aan het bijbouwen en volgens ‘Beter besteed’ is er een andere sfeer rond kernenergie ontstaan. De Franse leveringszekerheid van elektriciteit spreekt tot de verbeelding. Nederland importeert 20% van zijn stroom, waarvan een deel uit Frankrijk. Opwekking van 70% van het stroomverbruik met kernenergie zal volgens ‘Beter Besteed’ leiden tot een jaarlijkse besparing van 0,7 miljard euro. De hierboven genoemde stichtingen geven voorbeelden van wetgeving die naar hun opvatting is ‘ingegeven door publieke en politieke perceptie’ en die niet is gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek.
Eneco sluit de discussie in 2003 af met een oproep om kernenergie weer op de politieke agenda te zetten. Volgens Eneco moet er voor 2010 een fundamentele discussie komen over het gebruik van nucleaire energie in Nederland op de lange termijn. De vraag naar energie groeit en de fossiele brandstoffen zullen ooit uitgeput raken. Bovendien zorgen deze bronnen voor de uitstoot van CO2. Hoezeer duurzame energie ook van belang is, de opwekking is te gering om aan de vraag te voldoen. Daarom moet Nederland een serieuze discussie voeren over kerncentrales.