Gaswinning in de Waddenzee |
Berichten uit 2004 |
Uit gesprekken die diverse betrokkenen hebben gevoerd met de Adviesgroep Waddenzeebeleid (AGW, of ook bekend als de commissie Meijer) blijkt dat de kans groot is dat in de nabije toekomst in de Waddenzee toch gas wordt gewonnen. De commissie-Meijer brengt in februari een advies uit aan de regering over het Waddenzeebeleid.
De Adviesgroep Waddenzeebeleid zal op 15 maart 2004 advies uitbrengen aan het kabinet over onder meer het winnen van aardgas in dit gebied. Dat is enkele weken later dan de bedoeling was. De AGW zegt meer tijd nodig te hebben om documenten te bestuderen en gesprekken te voeren met belanghebbenden en deskundigen op het gebied van natuur, visserij en gaswinning, om op grond daarvan tot een afgewogen oordeel te komen. De AGW heeft, sinds zij eind oktober met haar werk begon, onderzoeken van wetenschappers, onderzoeksinstituten, en belangenorganisaties bestudeerd. Vervolgens heeft zij zich uitgebreid mondeling laten informeren door onafhankelijke wetenschappers en belanghebbenden van natuur- en milieuorganisaties, de schelpdiervisserij en de gasindustrie. De AGW heeft ook gesproken met noordelijke lokale en regionale bestuurders en met een delegatie van de Raad voor de Wadden. De komende weken heeft de AGW nodig om een advies op te stellen dat aangeeft op welke punten het kabinet beslissingen zou moeten nemen om de politieke en maatschappelijke impasse te doorbreken en over een langere periode te komen tot verantwoord beleid tot behoud van de Waddenzee.
Negen prominente natuur- en milieuorganisaties hebben in maart een front gevormd tegen gaswinning onder de Waddenzee. Ook willen de organisaties dat de kokkelvisserij in de Waddenzee stopt en de mosselvisserij wordt verduurzaamd. De Waddenvereniging, Natuurmonumenten, het Wereldnatuurfonds, Greenpeace, Stichting Natuur en Milieu, Vogelbescherming Nederland, De 12 Milieufederaties, Stichting Wilde Kokkels en De Landschappen zijn na onderling overleg tot de conclusie gekomen dat nog niet is aangetoond dat gaswinning onder Waddenzee zonder ecologische schade kan plaatsvinden. De organisaties reageren hiermee op de uitgelekte conclusies die de AGW in een rapport trekt. Volgens dat rapport bestaan er weinig risico’s voor de natuur als er schuin vanaf de wal onder de Waddenzee naar gas wordt geboord.
De publicatie van een lang verwacht adviesrapport over de Waddenzee ging in maart toch niet door als gevolg van ‘nieuwe richtlijnen van premier Balkenende’. Na de dood van prinses Juliana werd besloten dat de bijeenkomst zou doorgaan, maar een sober karakter zou hebben. Nu is de hele zaak toch geannuleerd. Het bewuste rapport is omstreden, omdat naar verluidt de opstellers, onder leiding van oud PvdA-voorman Meijer, positief staan tegenover gaswinning onder de Waddenzee. Verder zou de commissie aanbevelen dat de omstreden kokkelvisserij zeven jaar de tijd krijgt om te schakelen naar een milieuvriendelijkere vorm van vissen. Het derde advies slaat volgens ingewijden op de oprichting van een Waddenautoriteit, naar het voorbeeld van de landdrost in de zuidelijke IJsselmeerpolders. Die moet zowel regelgevende als uitvoerende bevoegdheden krijgen, ter vervanging van de ruim vijftig overheden en organisaties die nu over het Waddengebied gaan.
Op 1 april presenteert de Adviesgroep Waddenzeebeleid haar rapport ‘Ruimte voor de wadden’. Er zijn geen ecologische gronden om te wachten met het winnen van het gas onder de Waddenzee en bovendien dringt de tijd. De commissie-Meijer wijst erop dat de bestaande, reeds geboorde, putten snel moeten worden benut. Zoniet dan zullen de putten tussen nu en enkele jaren niet meer voor winning geschikt zijn. De adviesgroep koppelt in het rapport het winnen van gas aan het investeren in het Wad. Het gas kan de staat tussen de € 2,5 en de 9,5 miljard opleveren. Daarvan moet € 750 à 800 mln. weer terug naar het onderhoud van de Waddenzee. De natuurorganisaties keuren de conclusies van de commissie af. Het kabinet is van plan om nog voor het zomerreces met een reactie op het advies komen.
In de Tweede Kamer is in april een meerderheid te vinden voor winning van gas onder de Waddenzee. De grootste regeringspartij CDA liet zich overtuigen door het rapport van de commissie-Meijer. Ook VVD en LPF vinden dat de NAM met schuine boringen vanaf de wal aardgas onder de Waddenzee mag winnen. Als aan strikte voorwaarden wordt voldaan zijn er geen ecologische bezwaren tegen deze methode, zo meent de Adviesgroep Waddenzeebeleid.
In mei dreigt de Europese Commissie bij monde van milieucommissaris Wallström de plannen van de Nederlandse regering voor gasboringen in de Waddenzee te dwarsbomen. De commissie-Meijer heeft de regering geadviseerd gasboringen in de Waddenzee toe te staan. Centraal argument van Meijer is de verwachting dat zand uit de Noordzee na enige tijd de bodemdaling in de Waddenzee, veroorzaakt door gasboringen, zal compenseren. Wallström vindt echter dat op ieder moment aan de Europese natuurwetten zoals de vogel- en habitatrichtlijn moet worden voldaan. Natuurcompensatie voor de Waddenzee, zoals voorzien in het advies van de commissie, vindt Wallström niet acceptabel. De Commissie zal de Nederlandse autoriteiten in een aan de Permanente Vertegenwoordiging van Nederland gerichte brief herinneren aan de verplichtingen die voortvloeien uit de vogel- en habitatrichtlijn (Richtlijn 92/43/EEG). Het is uitzonderlijk dat de Commissie al tegen een regeringsbesluit bezwaar maakt nog voordat het formeel is genomen.
De ministerraad heeft in juni ingestemd met toezending aan de Tweede Kamer van de kabinetsreactie op het advies van de Adviesgroep Waddenzeebeleid. Het betreft een integraal pakket met voorstellen. Zo komt er een fonds van € 500 mln. voor de verbetering van de natuur en duurzame economische ontwikkeling in het Waddengebied. Verder doet het kabinet onder meer uitspraken over gaswinning, schelpdiervisserij en de bestuurlijke organisatie van het Waddengebied. De Adviesgroep Waddenzeebeleid bracht 1 april 2004 advies uit over gaswinning en schelpdiervisserij in relatie tot de natuur. Het kabinet is het eens met de conclusie van de adviesgroep dat een offensieve strategie geboden is om de hoofddoelstelling (‘de duurzame bescherming en ontwikkeling van de Waddenzee als natuurgebied en het behoud van het unieke open landschap’) te kunnen waarmaken.
De voorzitter van de Waddenvereniging stelt in oktober dat de beslissing om te beginnen met gasboringen in de Waddenzee niet meer kan worden tegengehouden. De Waddenvereniging blijft tegen de boringen, maar wil straks wel meepraten over de verdeling van het geld dat de gaswinning oplevert. De vereniging moet zich na het besluit van de Tweede Kamer op 9 november praktisch opstellen en zo veel mogelijk geld voor de bescherming van het wad zien binnen te halen. De hoogte van dat bedrag moet volgens de leden los staan van de opbrengsten van het waddengas. Volgens berekeningen van de Waddenvereniging is er voor het herstel van het waddengebied minimaal € 1,3 miljard nodig. Het kabinet wil daarvoor € 500 mln. uittrekken.
In oktober blijkt uit een opiniepeiling die onderzoeksbureau Interview-NSS in opdracht van de NAM heeft gehouden dat driekwart van de Nederlanders het goed vindt dat er gas gewonnen wordt onder de Waddenzee. Ook blijkt dat zes van de tien Nederlanders het er mee eens is dat het kabinet daadwerkelijk toestemming heeft gegeven voor nieuwe gaswinning onder de Waddenzee. Het onderzoek laat verder zien dat er weinig verschillen in opvattingen zijn naar regio en urbanisatiegraad. Wel staan Nederlanders in stedelijke gebieden iets gereserveerder tegenover gaswinning onder de Waddenzee dan inwoners van meer landelijke gebieden. De uitkomsten van het onderzoek zijn in lijn met eerdere opiniepeilingen naar gaswinning onder de Waddenzee. In 2002 bleek uit een opinieonderzoek ook al dat een ruime meerderheid van de Nederlandse bevolking voor gaswinning onder de Waddenzee is.
Uit een enquête die in oktober is uitgevoerd in opdracht van het Dagblad van het Noorden blijkt dat ruim de helft van de bevolking van de 3 noordelijke provincies aardgaswinning beschouwt als een bedreiging voor de Waddenzee. Slechts een kwart van de noorderlingen is voorstander van de winning van waddengas. Jongeren zijn vaker tegen dan ouderen. Naarmate mensen verder weg van de kust wonen, lijken zij zich minder zorgen te maken over de toekomst van het Waddengebied. In Friesland is het verzet tegen de gaswinning het grootst. De Drenten maken de minste bezwaren tegen aardgaswinning. Op Texel wordt een waddenconferentie gehouden waar de milieubeweging, de overheid en het bedrijfsleven praten over de toekomst van het waddengebied. Belangrijk punt van discussie is het voornemen van de regering om winning van het waddengas toe te staan.
De vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu van de Tweede Kamer spreekt in oktober met tal van betrokkenen over de problematiek van het Waddengebied. Dit ter voorbereiding op een kamerdebat over de regio in de tweede week van november. Belangrijkste onderwerp van gesprek zal zijn de opvatting van het kabinet dat onder de Waddenzee weer naar gas mag worden geboord. De gaswinning moet wel geschieden door schuin te boren vanaf het vasteland en ‘met de hand aan de kraan’. Zodra zich ongewenste effecten voordoen, zoals bodemdaling, moet de kraan weer dicht. Hoewel bij vertegenwoordigers van natuur- en milieuorganisaties de twijfels over schadelijke effecten van gaswinning de afgelopen jaren zijn afgenomen blijft voor hen het voorzorgsprincipe vooropstaan. Noordelijke bestuurders pleiten tijdens de hoorzitting voor meer financiële steun voor het Waddengebied dan het kabinet wil verstrekken. Een commissie onder leiding van Wim Meijer adviseerde het kabinet in april van dit jaar om weer gaswinning toe te staan, op voorwaarde dat € 750 mln. zou worden geïnvesteerd in de ontwikkeling van het gebied. Het kabinet wil de komende twintig jaar niet meer dan € 500 mln. in het Waddengebied steken. De Groningse commissaris van de koningin Hans Alders vindt dat veel te weinig. Volgens hem kampt het gebied nu al jaren met een investeringsachterstand.
De Raad voor de Wadden wil dat het kabinet de rijksbijdrage aan het waddenfonds verhoogt van € 500 mln. tot € 800 miljoen. Dat is broodnodig voor investeringen in de natuur en economie van het gebied. Eerder maakten provincies, milieubeweging, D66 en SGP al bezwaar tegen de in hun ogen te geringe storting van de staat in het fonds. De natuurclubs eisen € 1,28 miljard. De andere partijen sluiten aan bij het advies van de commissie-Meijer. Die adviseerde de regering dit voorjaar over te gaan tot extra gaswinning in het gebied en daaruit zo’n € 800 mln. voor natuurherstel en economie te gebruiken. De Tweede Kamer spreekt zich er op 9 november over uit.
In november zegt GroenLinks-Europarlementariër Buitenweg op basis van uitspraken van EU-milieucommissaris Margot Wallström dat de Europese Commissie overweegt Nederland geen vergunning te verstrekken voor aardgaswinning in de Waddenzee. Het Europees Hof van Justitie deed begin september uitspraak over de kokkelvisserij in de Waddenzee. Het hof oordeelde dat alleen een vergunning voor het vissen naar kokkels mocht worden afgegeven als het bewijs is geleverd dat er geen significante schade ontstaat aan een natuurgebied dat onder de habitatrichtlijn valt. Daarom concludeert Buitenweg dat de Nederlandse plannen voor gaswinning in de Waddenzee volgens de Europese Commissie illegaal zijn. De Europese Commissie heeft Nederland dit voorjaar al een ‘waarschuwingsbrief’ gestuurd over de plannen voor aardgaswinning, met daarin het verzoek zich aan de verplichtingen te houden.
Tijdens een debat in de Tweede Kamer in november zegt Minister Dekker van VROM geen extra geld uit te willen trekken voor milieu-investeringen in de Waddenzee. Ze vindt een € 0,5 miljard meer dan genoeg. De Tweede Kamer had eerder om € 800 mln. gevraagd, hertzelfde bedrag als eerder door de commissie-Meijer was begroot voor natuurbeheer en investeringen in duurzame energie. De € 500 mln. belandt in een Waddenfonds en wordt uitgesmeerd over een periode van twintig jaar. PvdA, GroenLinks en SP vinden dat de onzekerheid over de gevolgen van gaswinning nog steeds te groot is. Het kabinet denkt echter dat eventuele bodemdaling ruimschoots wordt gecompenseerd door nieuwe zandafzettingen. Bovendien stopt de gaswinning zodra de bodemdaling sneller inzet dan verwacht.