Prijzen |
Berichten uit 2005 |
De vrije markt voor gas en licht heeft de consument nog niets opgeleverd. Sinds de energiemarkt op 1 juli 2004 werd geliberaliseerd, zijn de prijzen niet gedaald. Ook van prijsverschil tussen verschillende energiebedrijven is nauwelijks sprake. Een gemiddeld gezin, met een jaarverbruik van 3500 kWh stroom en 1820 m3 gas, is na de jaarwisseling € 140 tot € 210/jaar meer aan energie kwijt dan in 2004. De helft daarvan is te wijten aan de hogere olieprijs, die zowel in de prijs van gas als van stroom doorwerkt. Verder voerde de regering een fikse verhoging van de energiebelasting door. De prijzen voor gas en licht van de grote energiebedrijven ontlopen elkaar niet veel: nog geen € 10/jaar voor elektriciteit en maximaal € 15 voor aardgas. De Consumentenbond reageert in januari geschrokken en eist van de EZ-minister Brinkhorst een prijzenstop. Hoewel de minister in het verleden wel vaker optrad als de gasprijzen te hoog werden, voert hij nu aan dat hij niet kan ingrijpen in een vrije markt.
De consumentenprijsindex van het CBS is in januari opgelopen met 1,2%. Belangrijkste oorzaak is de hogere energierekening die consumenten ontvingen. De gasrekening was in januari gemiddeld 16,8% hoger dan een jaar geleden. Elektriciteit werd 8,5% duurder. Huishoudens betalen daarmee de rekening voor de hoge aardolieprijzen in de tweede helft van vorig jaar. In geheel 2004 stegen de gasprijzen nog maar met 3,1% en elektriciteit 4,2%. Toch is de Nederlandse inflatie een stuk lager dan het Europese gemiddelde.
De energieprijzen vallen dit jaar nog hoger uit dan al werd verwacht. Nederlandse huishoudens gaan 15 tot 20% meer betalen voor gas en licht. Eind vorig jaar waarschuwden energiebedrijven Nuon en Essent al voor hoge energierekeningen. Maar de verdere stijging van de olie- en gasprijzen, in combinatie met de verhoogde energiebelasting zorgen voor nog hogere kosten. De gemiddelde jaarrekening bij Nuon zal waarschijnlijk zo’n € 170 hoger worden. Essent verwacht een prijsstijging van € 150 tot € 175 voor komend jaar. Een gemiddeld gezin is per jaar ongeveer € 1900 kwijt voor gas en licht. Daarvan is € 1100 voor gas en € 700 voor elektriciteit. De Consumentenbond is verontwaardigd over de enorme stijging. De bond denkt dat de prijsstijging bij grotere gezinnen veel meer dan € 150 zal bedragen en is bang dat energie onbetaalbaar wordt. Vorig jaar verwachtte de bond nog een prijsstijging van 10%.
De elektriciteitsprijs voor huishoudens zal dit jaar circa € 20 oplopen omdat de producenten de kosten voor de uitstoot van kooldioxide voor 60% gaan doorberekenen aan hun klanten. Deze kosten zijn het gevolg van het feit dat vervuilende industrieën met ingang van 1 januari emissierechten moeten kopen als zij te veel broeikasgassen uitstoten. Deze verplichting is een uitvloeisel van het klimaatverdrag van Kyoto.
Volgens een half mei uitgebrachte vergelijkende studie van de NUS Consulting Group, horen Nederland en België nog steeds bij de duurste elektriciteitslanden. De liberalisering van de elektriciteitsmarkt heeft daar geen verandering in gebracht. De studie toont aan dat bedrijven in België en Nederland sterke prijsstijgingen ondergingen, met respectievelijk 7,5 en 7,4%. Alleen het Verenigd Koninkrijk en Denemarken kennen hogere prijzen met stijgingen van 24,2 en 16,4%.
EZ-minister Brinkhorst antwoordt eind mei op kamervragen over een eind april gepubliceerd krantenartikel over hoge kosten voor piekverbruik van gas. Volgens het artikel zijn de mogelijkheden voor gasleveranciers om reeds ingekocht gas of gastransportcapaciteit te verhandelen - ook de ‘secundaire markt’ genoemd - nog weinig ontwikkeld. Het artikel hekelt de marktmacht van Gasunie, waardoor te veel zou worden betaald voor het verwarmen van ruimtes als huizen, kantoren, en ook kassen. Volgens de minister komen deze beweringen niet overeen met de conclusies van de DTe-publicaties ‘Onderzoek marktwerking groothandelsmarkt gas’ en het rapport ‘Research into flexibility studies’. Verder volgt uit een prijsvergelijking binnen Europa dat de gasprijs voor huishoudens in Nederland in de middenmoot valt, zodat overheidsingrijpen als reactie niet nodig is. Wel zal de minister waar nodig acties ondernemen om de gasmarkt verder te ontwikkelen. Hij vindt de ontwikkeling van een voldoende liquide secundaire markt belangrijk, omdat leveranciers daarmee in staat worden gesteld zo efficiënt mogelijk hun gasaanbod af te stemmen op het totale afnamepatroon van hun portfolio aan afnemers. Handelsplaatsen zoals het TTF (Title Transfer Facility) kunnen hier een belangrijke faciliterende rol vervullen. De minister vindt het daarom positief dat ook Gasunie Trade & Supply is begonnen met het aanbieden van gas op TTF.
Volgens een krantenartikel in juni gaan huishoudens vanaf 1 juli of 1 augustus opnieuw meer betalen voor energie. Voor een gemiddeld huishouden bedraagt de verhoging € 1,50 tot 2,50/maand. Eneco verhoogt de gasprijs per 1 juli, Essent per 1 augustus, Nuon overweegt eveneens een verhoging per 1 augustus. Eneco verhoogt de stroomprijs niet; Essent met 0,18 ct/kWh. Nuon laat in het midden of behalve gas ook elektriciteit duurder wordt. De overige energiebedrijven zullen de prijsverhogingen volgen. Per 1 januari gingen de energieprijzen ook al omhoog, toen zelfs met 15 tot 20%. Al met al komt de energienota van een gemiddeld huishouden over heel het jaar 2005 naar verwachting uit op € 1635. Dat is ongeveer € 225 meer dan in 2004. De gasrekening voor een gemiddeld huishouden gaat richting € 1000. Dit jaar komt de gasrekening uit op € 957. De gemiddelde stroomrekening bedraagt dit jaar € 678, zo blijkt uit een opgave van EnergieNed. De verhoging kan per energiebedrijf verschillen. Volgens EnergieNed betaalt de Nederlandse consument sinds 2000 bijna 75% meer voor gas en 60% meer voor stroom. Dat is vooral toe te schrijven aan de sterke stijging van de energiebelasting. Op Denemarken en Zweden na heeft Nederland de hoogste energiebelasting in Europa.
Volgens cijfers van Eurostat is de stijgende olieprijs de belangrijkste reden dat het leven in Europese landen halverwege 2005 iets duurder is dan een jaar geleden. Vooral de kosten voor vervoer en verwarming tikken flink aan bij de inflatie. Na olie zijn duurdere sigaretten de voornaamste factor. De inflatie in de maand kwam in mei uit op 1,9% op jaarbasis. Eerder schatte het bureau de inflatie in op 2,0%., maar enkele zaken hebben de prijsstijging nog iets afgeremd. Zo is het bellen iets goedkoper dan vorig jaar, evenals kleding en schoeisel. Nederland had in mei opnieuw één van de laagste inflatiecijfers van Europa (1,1%). Alleen Zweden, Finland en Tsjechië meldden minder geldontwaarding.
Begin augustus wijst de DTe, onderdeel van de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa), de website Energieprijzen.nl opnieuw aan als beste vergelijkingssite voor energieprijzen. Om de betrouwbaarheid van de vergelijkingssites te waarborgen, voert de DTe regelmatig dergelijke onderzoeken uit. In december 2004 gebeurde dat voor het eerst. De DTe onderzoekt hierbij de betrouwbaarheid van de berekening van de energieprijzen, de weergave van alle aanbieders en producten, en de mate van belangen en/of deelnemingen van marktpartijen in de vergelijkingssites.
Bijna 70% van de consumenten die overweegt om over te stappen naar een andere energieleverancier raadpleegt vergelijkingssites en een kleine 40% van hen baseert hierop zelfs zijn of haar overstap. Er bestaan op dit moment 9 verschillende vergelijkingssites voor elektriciteit- en gasprijzen die gebruikmaken van 4 zoekmachines. DTe onderzocht per zoekmachine de meest bezochte vergelijkingssite, te weten: Energieprijzen.nl, Gaslicht.com, Energiewereld.nl en Energieplaza.nl.
Uit cijfers van EnergieNed, de branchevereniging van energiebedrijven in Nederland, blijkt half augustus dat een gemiddeld huishouden € 1600/jaar betaalt voor energie. In 2006 zullen huishoudens rekening moeten houden met een energieprijs die enkele honderden euro’s omhoog gaat. Bij de huidige olieprijs van rond de 65 $/vat, ruim $ 25 meer dan een jaar geleden, lijkt een forse stijging van de gasprijs onontkoombaar. Door de prijskoppeling met aardgas heeft dit grote gevolgen voor de Nederlandse energiegebruiker. In 2005 waren de kostenstijgingen voor een gemiddeld huishouden van € 150 tot € 175. Weliswaar vloeit er door de koppeling van de aardgasprijs meer geld in de schatkist, aan de andere kant wordt de koopkracht aangetast. Zalm gaf aan dat hij de koopkracht van minima en mensen met een modaal inkomen in 2006 op peil wil houden.
Anderhalve week voor prinsjesdag op 20 september oefent de Kamer druk uit op het kabinet om de sterk stijgende energiekosten te compenseren. Zonder maatregelen blijft er van de beloofde koopkrachtstijging niets over, vrezen verschillende fracties. De energierekening van een gemiddeld huishouden gaat volgend jaar naar verwachting met honderden euro’s omhoog. Het is echter lang niet zeker dat het kabinet met extra koopkrachtmaatregelen komt als de olieprijs hoger uitpakt dan waar het in de Miljoenennota 2006 vanuit is gegaan.
Het conflict tussen kabinet en Tweede Kamer over de compensatie van de energiekosten loopt begin december hoog op. Het kabinet weigert vooralsnog om de burger financieel tegemoet te komen voor de gestegen olieprijzen. Volgens de minister van Financiën Zalm is compensatie niet nodig, omdat uit recente cijfers van het Centraal Planbureau (CPB) blijkt dat de koopkracht zich beter ontwikkelt dan op Prinsjesdag werd gedacht.
De toezichthouder op de energiemarkten DTe meldt half oktober een onderzoek te starten of consumenten niet te veel betalen voor elektriciteit. Het onderzoek wordt uitgevoerd op verzoek van EZ-minister Brinkhorst. In een debat over het doorberekenen van CO2-emissierechten aan eindgebruikers zei Brinkhorst dat het probleem niet ligt bij de energiebedrijven, maar bij de energieproducenten. Zij hebben op grond van Europese besluitvorming hun uitstootrechten begin dit jaar gratis gekregen van de nationale overheden. Deze producenten maken nu ‘windfall profits’ door deze rechten door te berekenen in de groothandelsprijzen voor elektriciteit. Uiteindelijk vinden de hogere prijzen ook hun weerslag op de energierekeningen van eindgebruikers.
Uit een door Rescon uitgevoerd onderzoek in opdracht van SenterNovem blijkt half november dat de meeste Nederlanders geen besef hebben van de explosieve toename van energiekosten. Slechts 1% van de Nederlanders weet dat de energieprijs de afgelopen vijf jaar met ongeveer de helft gestegen is. Ongeveer 95% denkt dat de stijging een stuk lager ligt. Verder beseffen drie op de vier Nederlanders niet dat het komende jaar de energiekosten tussen de € 300 en € 500 per huishouden zullen toenemen. 80% van de mensen is bereid tot het nemen van ten minste één energiebesparende investering in de woning. Slechts 20% weet hoeveel 1 kWh elektriciteit kost (€ 0,20 euro), en ruim 85% weet niet wat de gemiddelde prijs is van 1 m3 gas (nu € 0,53). Ook over het eigen energieverbruik is de Nederlander onwetend: twee op de drie ondervraagden kan niet vertellen wat zij het afgelopen jaar aan energie verbruikt hebben. Hoe hoger de investering is om een of meerdere energiebesparende maatregelen door te voeren, en hoe langer de verwachte terugverdientijd, hoe minder mensen geneigd zijn dergelijke maatregelen te treffen. Zo overwegen drie op de vier ondervraagden spaarlampen te kopen waarvan de terugverdientijd minder dan 6 maanden is en 43% denkt er over een HR-ketel te laten installeren (terugverdientijd 2 à 6 jaar).