Luchtverontreiniging |
Berichten uit 2006 |
Eind februari blijkt uit onderzoek van Stichting Natuur en Milieu en provinciale milieufederaties dat veel gemeenten nauwelijks werk maken van een plan van aanpak voor schone lucht. Ruim 40% van de gemeenten heeft wel een plan, maar concrete maatregelen of budget ontbreken daarin bijna geheel. Slechts 14 gemeenten lijken de schade die luchtvervuiling aan de gezondheid aanricht serieus te nemen. Sinds 1 januari 2001 zijn gemeenten verplicht de luchtkwaliteit in kaart te brengen. Als de gezondheidsnormen worden overschreden, moeten ze een plan opstellen hoe ze hun leven willen beteren. Naast stikstofdioxide maakt vooral de uitstoot van fijnstof door het verkeer en de industrie de lucht ongezond.
Recente metingen van het Milieu- en Natuur Planbureau (MNP) laten zien dat het wel meevalt met de verontreiniging van de lucht boven Nederland. Er zijn sterke aanwijzingen dat de huidige fijnstof concentratie in Nederland 10-15% lager is dan eerder werd aangenomen. Uit de nieuwe metingen, waarvan de resultaten eind februari worden gepresenteerd, blijkt dat de verontreiniging met name een probleem is van de Randstad en de steden. Het platteland heeft er veel minder last van. Deze nieuwe uitkomsten zijn volgens het MNP waarschijnlijk te verklaren door fijnere meetmethodes en door maatregelen tegen vieze lucht.
Het kabinet heeft begin maart ingestemd met het wetsvoorstel Luchtkwaliteit van VROM-staatssecretaris Van Geel. Hiermee moet de luchtkwaliteit in Nederland verder verbeteren. Het overschrijdingsgebied is in 2010 met de huidige maatregelen 75% kleiner en in 2015 zal nog maar 5% van het huidige overschrijdingsgebied boven de norm zitten. En dat geeft weer wat ruimte voor bouwplannen, zoals woningbouw en spitsstroken. De kern van de wet is het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL), waarin een reeks aan maatregelen staat om de luchtkwaliteit in Nederland te verbeteren. Nieuwe projecten, die de luchtkwaliteit plaatselijk verslechteren, kunnen doorgaan, omdat is aangegeven welk pakket aan maatregelen er tegenover staat om de verslechtering te compenseren (de zogenaamde Regeling Saldering). Naast het wetsvoorstel Luchtkwaliteit, trekt het kabinet tot 2015 ten minste € 900 miljoen uit voor maatregelen zoals roetfilters, schoner lokaal vervoer en stimuleren van zogenaamde euro 4/5-vrachtauto's en bussen.
VROM-staatssecretaris Van Geel houdt eind juni een pleidooi om de nieuwe EU-normen voor luchtvervuiling enkele jaren uit te stellen, maar een meerderheid van de EU-landen weigert hierop in te gaan. Van Geel had om uitstel gevraagd, omdat Nederland anders niet aan de normen voor fijnstof kan voldoen: nieuwbouw van huizen of wegen zou dan over enkele jaren lastiger worden. De nieuwe EU-normen moeten vooral de kleine stofdeeltjes in de lucht beperken, om de gezondheid te bevorderen. Nederland verwacht vanwege het vele verkeer de stofnormen voor 2010 niet te halen in Rotterdam, Amsterdam, Utrecht en delen van Brabant. De euro 6 motor moet vooral de uitstoot van stikstofdioxide (NOx) beperken. Van Geel en zijn EU-collega's moeten in oktober nog formeel stemmen over de normen voor luchtkwaliteit. Nederland zal dan tegen een ongewijzigd voorstel stemmen. Naast Van Geel lijkt ook het Europees Parlement uitstel willen. Daarover zal in het najaar worden gestemd. De EU-landen hebben op hoofdlijnen een akkoord dat ze maximaal 25 μm stofdeeltjes groter dan 2,5 μm/m3 in 2015 mogen hebben.
De laatste weken zijn er optimistische geluiden te horen over de concentratie fijn stof in de lucht en de mogelijkheid om de doelen in de toekomst te halen. Het betreft de massa van fijn stof, terwijl de effecten vermoedelijk meer te maken hebben met de samenstelling, en juist die is moeilijk meetbaar. Fijn stof is een mengsel van vaste en vloeibare deeltjes, bodemstof, zeezout, pollen, roet, chemische verbindingen en water. Gezondheidsdeskundigen menen dat één of meerdere componenten, in combinatie met de grootte van het stofdeeltje, wel eens de oorzaak kan zijn van veel gezondheidsproblemen. Samengevat: het accuraat meten van de verschillende bestanddelen in het fijn stof is zeer belangrijk. Fijn stof, of aerosolen, wordt doorgaans gemeten met apparatuur waarin zich een filter bevindt. Bij een filtermeting blijkt echter dat sommige componenten (zoals nitraat) vluchtig zijn. Dit betekent dat wanneer een dergelijke vluchtige stof op een filter terechtkomt, deze stof (langzaam) vervluchtigt. De te meten componenten worden volledig geabsorbeerd in een waterige oplossing en online geanalyseerd met ion-chromatografie. Het Energieonderzoek Centrum Nederland (ECN) meldt in mei dat het een nieuw instrument heeft ontwikkeld waarmee die vluchtige componenten en vele andere bestandsdelen heel nauwkeurig gemeten kunnen worden. Verder meet dit instrument ook nog eens de gasconcentratie van vluchtige componenten zoals ammoniak en salpeterzuur. Samenwerking met het Schiedamse Applikon Analytical BV heeft geleid tot de marktintroductie van een meetinstrument dat de naam MARGA heeft gekregen (Monitoring Instrument for AeRosols and Gases). In 2005 heeft de Europese vereniging van Milieu Vakbladen de ontwikkeling van dit meetinstrument beloond met een nominatie voor de EEP-Award. De Amerikaanse Environmental Protection Agency (EPA) heeft in 2005 drie MARGA's aangeschaft en test deze nu op locaties nabij Washington DC en in North Carolina. MARGA wordt door EPA gezien als hét nieuwe instrument om langdurig luchtkwaliteit te monitoren. EPA wil 30 tot 40 meetlocaties met MARGA’s inrichten. De Europese luchtkwaliteitorganisatie EMEP ondersteunt dit jaar metingen met de MARGA in Cabauw en Schotland. Het Max Planck Instituut in Mainz heeft de MARGA al ingezet voor metingen in Brazilië. ECN en Applikon Analytica gaan de MARGA nog verder ontwikkelen zodat het instrument uiteindelijk alle componenten, waaruit het fijn stof is opgebouwd, kan meten. Op die manier kan antwoord verkregen worden op vragen zoals waar komt het fijn stof vandaan, waarom is het zo schadelijk voor de gezondheid, hoe kunnen we natuurlijk fijn stof vermijden, hoe komen we er vanaf en verlaagt het ingezette beleid wel het schadelijke effect van fijn stof?
Begin november publiceert het ministerie van VROM de handreiking Saldering luchtkwaliteit gepubliceerd. Deze handreiking is gebaseerd op de voorschriften van de Regeling saldering luchtkwaliteit 2005 en gaat over salderen op grond van het Besluit Luchtkwaliteit 2005. VROM stuurt de handreiking met een begeleidende brief aan gemeenten en provincies. De handreiking helpt gemeenten om zich voor te bereiden op, en om een luchtkwaliteitsplan op te stellen en geeft een indicatie van maatregelen om de luchtkwaliteit te verbeteren.