Aardgasbaten |
Berichten uit 2006 |
Volgens een advies van de studiegroep Begrotingsruimte dat begin februari is uitgebracht kan de regering € 650 miljoen extra uitgeven aan wegen, kennis en milieu. De laatste 3 jaren van deze kabinetsperiode kan worden uitgegaan van een vaste olieprijs. De aardgasbaten zijn gekoppeld aan de olieprijs. Als gevolg van de torenhoge olieprijzen aan het eind van 2005 liep het zogenoemde Fonds economische structuurversterking (FES) helemaal vol. Om de invloed van de steeds wisselende olieprijs kleiner te maken, stelt de studiegroep nu voor de olieprijs vast te stellen op een vast bedrag. Eventuele meevallers of tegenvallers door hogere of lagere olieprijzen worden voor lief genomen en hebben alleen invloed op de hoogte van de staatsschuld. De nieuwe methode levert het kabinet nu een meevaller op, aldus de studiegroep. Ze heeft berekend dat als de olieprijs voor 2005 op $ 52 wordt vastgesteld, voor 2006 op $ 50 en voor 2007 op $ 35 er nog € 650 miljoen extra is te besteden. Opgeteld met het nog niet uitgegeven geld komt de meevaller op € 900 miljoen. De meest betrokken ministers Zalm (Financiën) en Brinkhorst (Economische Zaken) voelen wel voor het advies van de studiegroep. De studiegroep komt later dit jaar nog met een advies over de toekomstige spelregels van het FES-fonds: Rapport Studiegroep Begrotingsruimte.
Steeds meer instellingen hebben kritiek op de manier waarop het Fonds voor Economische Structuurversterking (FES) de aardgasbaten beheert. Oppositiepartij PvdA wil dat de Tweede Kamer meer invloed krijgt op de besteding van de aardgasmiljarden. Ook de Adviesraad voor het Wetenschaps- en Technologiebeleid (AWT), de Raad voor Economische Adviseurs, de Algemene Rekenkamer en het Innovatieplatform hebben hun ongenoegen over het FES uitgesproken. De kritiek gaat over de bestedingswijze en zelfs over het bestaansrecht van het Fonds. Het FES ontvangt jaarlijks 42% van de aardgasinkomsten. Deels gaat dit geld naar de infrastructuur (Betuweroute en HSL). Ook stopt het fonds geld in de kennisinfrastructuur, zoals het Innovatieplatform en het topinstituut Pharma.
Uit een ‘quick-scan’ onderzoek naar de verdeling van rijksmiddelen, dat in opdracht van de provincies Friesland, Groningen en Drente door het Instituut voor Onderzoek van Overheidsuitgaven (IOO), is uitgevoerd, blijkt dat slechts 1% van de inkomsten uit gaswinning wordt geïnvesteerd in die regio. Het Samenwerkingsverband Noord-Nederland (SNN) zegt namens de provincies amper voordeel te hebben van het aardgas dat bij hun wordt gewonnen. Al sinds jaar en dag vermoedt men dat de aardgasbaten, die in het Fonds Economische Structuurversterking (FES) terecht komen, vooral ten goede komen aan het West-Nederland. Het gaat daarbij om ruim € 12 miljard. De Commissaris van de Koningin voor Friesland Nijpels noemt het rapport een steun in de rug in komende onderhandelingen met het Rijk. Het FES heeft als doel het financieren van investeringsprojecten van nationaal belang die bijdragen aan een sterkere economische structuur. Het fonds wordt voor het grootste deel gevoed vanuit de aardgasopbrengsten. Toekomstige FES-bestedingen, zoals het Waddenfonds, zijn in de quick-scan niet meegenomen. De toekenning van het Waddenfonds vindt na de onderzoeksperiode plaats. Door de evenredige ophoging van de FES-toekenningen zou het beeld met het meenemen van het Waddenfonds echter niet wezenlijk anders worden.
Uit de Miljoenennota blijkt dat de verbetering van het begrotingssaldo voor de helft te danken is aan meevallers aan aardgasbaten. Ten opzichte van 2005 heeft de overheid bijna € 6 miljard extra aan aardgasbaten ontvangen. Een jaar geleden verwachtte minister van Financiën Zalm voor 2007 nog een tekort van 1,8% van het bruto binnenlands product. Het Centraal Planbureau (CPB) en de Raad van State uiten forse kritiek over de ingediende begroting. In de door het CPB gepresenteerde Macro Economische Verkenning wordt gesteld dat de begroting op orde is gekomen dankzij de conjunctuur en de aardgasmeevallers. Wel prijst het CPB de bezuinigingen die in de eerste helft van de kabinetsperiode zijn doorgevoerd, maar het levert kritiek op de extra uitgaven en de geplande lastenverlichting voor 2007. De Raad van State constateert dat het begrotingssaldo nauwelijks zal verbeteren, terwijl de economie nu juist hard groeit. De regering heeft onder meer besloten om de komende jaren € 1,9 miljard aan aardgasbaten te steken in innovatie, ruimtelijke ordening en infrastructuur.
Volgens een brief aan de Tweede Kamer wil EZ-minister Wijn € 250 miljoen inzetten voor onderzoek naar duurzame energie, energiebesparing en CO2-reductie en opslag. Voor deze investering is het Fonds Economische Structuurversterking (FES) aangesproken. Het FES bevat ongeveer € 7 miljard aan aardgasbaten. De investering is onderdeel van het zogeheten Duurzaamheidspakket dat voortkomt uit het Convenant kerncentrale Borssele. Daarin is afgesproken dat de overheid de resterende € 250 miljoen bijdraagt en dat de € 250 miljoen gelijk wordt verdeeld over de gebieden 'schoon fossiel', energiebesparing en hernieuwbare energiebronnen. De instrumenten die de verduurzaming vorm moeten geven zijn: (1) Tenders voor de CO2 afvang en opslag (schoon fossiel). Hiervoor is in totaal rond € 80 miljoen beschikbaar. Bedrijven worden uitgenodigd projectvoorstellen in te dienen voor afvang en opslag van CO2. Het kan dan gaan om CO2 die afkomstig is van industriële processen of van elektriciteitsproductie. Criteria die een rol zullen spelen bij de projectbeoordeling zullen onder meer zijn de kosteneffectiviteit en de aandacht voor leereffecten. De tender zal de eerste helft van 2007 worden opengesteld. (2) Extra tenders van de Unieke Kansen Regeling (UKR). Deze al bestaande regeling heeft als doel het stimuleren van experimenten gericht op de overgang naar een duurzame energiehuishouding. Medio november is al een extra UKR-tender van € 15 miljoen geopend. Eventueel worden ook de komende jaren extra tenders uitgeschreven. (3) Het CO2 reductieplan. Voor het CO2 reductieplan verkeer en vervoer komt € 60 miljoen beschikbaar voor de stimulering van innovatieve biobrandstoffen. Voor de eerste tender, die nog in 2006 wordt opengesteld, is € 12 miljoen beschikbaar. Daarnaast wordt een regeling voor CO2 reductie voorbereid die als doel zal hebben extra energiebesparing te realiseren. Dit geldt voor de industrie (ketenefficiency), de gebouwde omgeving en de agrarische sector. De regeling zal in het najaar van 2007 in werking kunnen treden. (4) Een energieluik in Technopartner. De regeling Technopartner stimuleert meer en betere technostarters. Onderzocht wordt of het mogelijk is binnen deze regeling een tender te organiseren specifiek gericht op fondsen die investeren in innovatieve bedrijven op het terrein van energie. Het is de bedoeling de eerste helft van 2007 zo’n tender uit te voeren.